Küresel piyasalarda taşları yerinden oynatacak, önümüzdeki 20 yılın yatırım temasını tek başına belirleyecek bir haber düştü önümüze. Avrupa Birliği, petrol ve doğalgaz bağımlılığını radikal bir şekilde kesmek için 2040 elektrifikasyon hedeflerini masaya yatırdı. Fosil yakıtlara veda edip, sanayiden ulaşıma kadar her hücreyi elektrikle (özellikle de yeşil elektrikle) beslemeyi hedefleyen bu devasa vizyon, sadece Avrupa'nın değil, Türkiye'nin de ekonomik kaderini yeniden yazacak.
Peki, Avrupa'nın bu hamlesi Türkiye'yi, özelinde ise Borsa İstanbul'da işlem gören enerji ve enerji teknolojileri şirketlerini nasıl etkileyecek? Gelin büyük resmi; geçmişten günümüze verilerle, 10 yıllık bilanço projeksiyonlarıyla ve stratejik şirket değerlemeleriyle masaya yatıralım.
Geçmişten Günümüze Türkiye'nin Enerji Serüveni: İthalattan Üretime
Büyük resmi anlamak için önce dünün röntgenini çekmeliyiz. 2000'li yılların başında Türkiye'nin elektrik üretiminde doğalgazın (ithal fosil yakıt) payı %50'lerin üzerindeydi. Kurulu gücümüz 30-40 bin Megavat (MW) bandında sıkışmıştı ve büyüme ithalata göbekten bağlıydı.
Ancak 2010'lu yıllarla birlikte devreye alınan YEKDEM (Yenilenebilir Enerji Kaynaklarını Destekleme Mekanizması) bir devrimi başlattı. Bugün itibarıyla Türkiye'nin toplam kurulu gücü 100.000 MW (100 GW) barajını çoktan aştı ve bunun %55'inden fazlasını hidroelektrik, rüzgar (RES), güneş (GES) ve jeotermal (JES) gibi yenilenebilir kaynaklar oluşturuyor. Eskiden sadece "tüketici" olan sanayicimiz, çatı GES'leriyle artık birer "üretici" konumunda.
Gelecek Vizyonu: AB Sınırda Karbon Düzenlemesi ve Türkiye'nin Zorunlu Dönüşümü
İşte ZeroHedge'de yer alan o kritik "EU 2040" haberi tam da burada bizim borsamıza bağlanıyor. Türkiye, ihracatının yarısını Avrupa Birliği'ne yapıyor. AB'nin yürürlüğe koyduğu Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) şu anlama geliyor: "Eğer bana mal satacaksan, bu malı üretirken kullandığın elektrik yeşil (yenilenebilir) olmak zorunda. Fosil yakıtla ürettiysen, sınırda devasa karbon vergileri ödersin."
Bu durum Türk sanayicisi için bir tercih değil, hayatta kalma zorunluluğudur. Türkiye'deki fabrikalar devasa güneş ve rüzgar enerjisi yatırımları yapmak, enerji depolama tesisleri kurmak ve şebekelerini modernize etmek zorunda. Bu zorunluluk, Borsa İstanbul'daki elektrik taahhüt, trafo, panel üretimi ve enerji dağıtım şirketlerinin önünde on yıllarca sürecek, garantili bir milyarlarca dolarlık iş hacmi (backlog) demektir.
BIST Enerji Şirketleri: 10 Yıllık Bilanço Evrimi ve Gelecek Projeksiyonu
Enerji hisselerinin bilançolarını 10 yıllık bir bazda değerlendirdiğimizde üç farklı faz görüyoruz:
Kurulum ve Borçlanma Fazı (2010-2020): Bu dönemde enerji şirketlerinin bilançoları devasa döviz borçlarıyla doluydu. Bankalardan alınan kredilerle santraller (CAPEX yatırımları) kuruldu. Şirketler kâr yazamıyor, finansman giderleri altında eziliyordu. Bu dönemde enerji hisseleri yatırımcıyı yordu.
Nakit İneği ve Teknoloji Fazı (2020-2025): Borçlar ödendi, santraller "nakit basan makinelere" dönüştü. Aynı dönemde sadece elektrik üretenler değil,
GESAN ASTOR ALFAS ENJSA Büyük Ölçeklenme ve Depolama Fazı (2025-2035): Gelecek 10 yılın bilanço okumasında oyunun kuralı değişiyor. Önümüzdeki dönemde bilançolarda en büyük kalem "Enerji Depolama Sistemleri" ve "Akıllı Şebeke (Smart Grid) Yatırımları" olacak. Rüzgar esmediğinde veya güneş açmadığında sistemi ayakta tutacak mega batarya parkları kurulacak.
Özellikle Avrupa'nın 2040 elektrifikasyon vizyonuyla, sadece Türkiye pazarına değil, Avrupa'ya trafo, panel, invertör ve mühendislik hizmeti ihraç eden şirketlerin bilançolarında döviz bazlı üstel (eksponansiyel) büyümeler göreceğiz. Birikmiş iş oranları (backlog) şirketlerin piyasa değerlerinin bile üzerine çıkacak.
Büyük Resim: "Elektrifikasyon" Yeni İnternettir
1990'larda internet hisseleri (Dot-com) neyse, 2020'lerin ortasından itibaren "Elektrifikasyon ve Yenilenebilir Enerji" hisseleri odur. Devletlerin politikaları, iklim krizi zorunlulukları ve ekonomik regülasyonlar (karbon vergileri) trilyonlarca doları zorunlu olarak bu sektöre akıtıyor.
Özellikle anahtar teslim GES projeleri yapan, yüksek gerilim altyapısı kuran, enerji depolama lisanslarını cebine koyan ve trafo üreten şirketler (Örn:
Avrupa fişi çekip yeni bir elektrik çağı başlatıyor; Türkiye'nin enerji devleri ise bu devasa pastadan aslan payını almak için şimdiden şebekeye bağlandı bile. Yatırımcı için büyük resmi okuma vakti gelmiştir.