PEKİN – Çin’in kömür başkenti olarak bilinen kuzeydeki Şansi (Shanxi) eyaletinde meydana gelen grizu patlamasında bilanço korkunç bir hızla ağırlaştı. Çin devlet medyası ve uluslararası haber ajanslarının sahadan geçtiği en son verilere göre, maden ocağındaki patlamada hayatını kaybedenlerin sayısı en az 90’a ulaştı. Cumartesi sabahı ilk resmi açıklamalarda 8 olarak bildirilen ölüm sayısı, kurtarma ekiplerinin yeraltındaki kritik karbonmonoksit seviyelerini aşarak derinliklere ulaşmasıyla trajik bir sıçrama yaşadı. Olay, ülkede son 10 yılda yaşanan en ölümcül maden felaketi olarak kayıtlara geçti.
Karbonmonoksit Alarmından Hemen Sonra Patladı
Facia, Cuma akşamı yerel saatle 19:29’da Şansi eyaletinin Changzhi şehrine bağlı Qinyuan ilçesinde bulunan Liushenyu Kömür Madeni'nde meydana geldi. Çin medyasından sızan detaylara göre, patlamadan kısa bir süre önce madenin güvenlik sistemleri yeraltında yasal limitlerin çok üzerinde karbonmonoksit gazı biriktiğine dair otomatik bir alarm vermişti. Ancak bu uyarıdan hemen sonra, henüz kesin nedeni belirlenemeyen şiddetli bir gaz patlaması (grizu) tetiklendi ve yeraltındaki galerilerde çökme meydana geldi.
Patlama anında yeraltında tam 247 işçi vardiyadaydı. Cumartesi sabahına kadar yürütülen hummalı çalışmalarda 156 işçi sağ olarak yüzeye çıkarılabildi. Ancak yeraltındaki zehirli gaz yoğunluğu ve göçükler yüzünden ulaşılamayan onlarca işçiden maalesef acı haberler peş peşe geldi. Cumartesi öğleden sonra itibarıyla teyit edilen can kaybı 90'a çıkarken, kayıp olan son 9 madenciyi arama çalışmaları ise devam ediyor. 100'den fazla madenci ise çevre hastanelerde tedavi altında, bazılarının durumunun kritik olduğu bildiriliyor.
Pekin Yönetimi Teyakkuzda: Üst Düzey Yönetici Şansi'ye Gönderildi
Olayın vahameti üzerine Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ve Başbakan Li Qiang acil koduyla devreye girdi. Pekin yönetimi, kazaya müdahale etmek üzere 345 uzman personelden ve özel teknolojik ekipmanlardan oluşan 6 tam teşekküllü ulusal maden acil kurtarma ekibini uçaklarla bölgeye sevk etti.
Ayrıca, kurtarma operasyonunu bizzat yerinde koordine etmek ve ihmalleri incelemek üzere Çin Başbakan Yardımcısı Zhang Guoqing doğrudan Şansi eyaletine gönderildi. Çin medyasında yer alan görüntülerde, maden girişinde yüzlerce kurtarma görevlisi, askeri personel, polis ve 870'e yakın tıbbi personelin konuşlandırıldığı, onlarca ambulansın ise hazır bekletildiği görülüyor.
Çin Medyası ve Sansür Duvarı: "Ciddi Hesap Sorulacak"
Çin devlet televizyonu CCTV ve resmi haber ajansı Xinhua, kazayı ilk saatlerde düşük profilli ve az can kaybıyla duyurmuş olsa da, ölü sayısının dramatik artışıyla birlikte yayın çizgisini sertleştirdi. Çin basınında yer alan analizlerde, maden güvenliği protokollerinin ihlal edilip edilmediği sert bir dille sorgulanıyor.
Cumhurbaşkanı Xi Jinping, yaptığı ulusal çağrıda "Tüm bölgeler ve departmanlar bu kazadan ders çıkarmalı, iş güvenliği konusunda teyakkuzda kalmalı ve gizli riskleri kökten kazımalıdır" diyerek sorumlulardan yargı önünde en ağır şekilde hesap sorulacağını açıkladı. Kurtarma genel merkezinden yapılan son açıklamaya göre, Liushenyu Kömür Madeni’nin en üst düzey şirket yöneticileri ve işletme sorumluları "yasalara uygun olarak gözaltına alındı" ve kontrol altına alındı.
Kömürün Başkentinde Kronik Güvenlik Sorunu
Yaklaşık 34 milyon nüfusa sahip olan Şansi eyaleti, Yunanistan'dan daha büyük bir yüzölçümüne sahip ve Çin’in açık ara en büyük kömür üretim merkezi konumunda. Eyalet tek başına, geçen yıl yaklaşık 1,3 milyar ton kömür çıkararak Çin’in toplam kömür arzının neredeyse üçte birini tek başına sırtladı.
Çin, yenilenebilir enerji kapasitesini dünyada rekor hızla artıran ülke olsa da hala dünyanın en büyük kömür tüketicisi ve sera gazı salımcısı konumunda yer alıyor. Pekin'in arz baskısı nedeniyle madenler üzerindeki üretim stresi artarken, bu durum güvenlik önlemlerinin göz ardı edilmesine yol açabiliyor. Ulusal Maden Güvenliği İdaresi (NMSA) verilerine göre, ülkede 2010-2025 yılları arasında 3 binden fazla maden kazası kaydedildi. Sadece geçtiğimiz ay yine Şansi’de bir çökmede 4 işçi ölmüş, 2023 yılında ise İç Moğolistan’daki bir açık ocak çöküşünde 53 madenci hayatını kaybetmişti. Ancak 90 can kaybına ulaşan Liushenyu faciası, tüm bu istatistikleri gölgede bırakarak ülkenin endüstriyel güvenlik karnesini yeniden masaya yatırdı.
Liushenyu maden faciası gibi büyük ihmallerde devreye giren yasal mekanizmalar, denetim süreçleri ve yöneticileri bekleyen cezai yaptırımlar şu şekildedir:
1. En Sert Silah: Çin Ceza Kanunu (Madde 134 ve 135)
Çin Ceza Kanunu'nda yapılan son düzenlemelerle birlikte, iş güvenliği kurallarını bile bile ihlal ederek devasa ölümlere yol açan yöneticiler için verilen cezaların üst sınırı artırıldı.
-
"Ağır İş Güvenliği Suçu": Eğer bir yönetici, yeraltındaki gaz alarmına (Liushenyu'daki karbonmonoksit uyarısı gibi) rağmen üretimi durdurmadıysa, bu durum "bilerek tehlikeye atma" kapsamında değerlendiriliyor.
-
Hapis Cezası: Olağan kazalarda 3 ila 7 yıl olan hapis cezası, "özellikle ağır ve feci sonuçlar" doğuran durumlarda 7 yıldan başlayıp 15 yıla kadar uzanabiliyor.
-
Kasıtlı Cinayet Statüsü: Eğer yöneticilerin, işçileri tehlikeli olduğunu bildikleri halde zorla yeraltına gönderdikleri (veya kaçmalarını engelledikleri) kanıtlanırsa, dava "Kasıtlı Zarar Verme" veya "Kamu Güvenliğini Tehlikeye Atma" suçuna evrilebiliyor. Bu suçların Çin'deki karşılığı ömür boyu hapis veya idam cezasına kadar varabiliyor.
2. Kara Liste ve Ömür Boyu Men
Ulusal Maden Güvenliği İdaresi (NMSA) yönetmeliğine göre, ölümle sonuçlanan ağır ihmallerde sorumluluğu bulunan genel müdürler, maden mühendisleri ve vardiya amirleri:
-
Sektörden ömür boyu men ediliyor.
-
İsimleri ulusal "Kredi ve Güvenilirlik Kara Listesi"ne ekleniyor. Bu da onların Çin'de bir daha hiçbir şirkette yöneticilik yapamamasına, banka kredisi alamamasına ve hatta hızlı trene/uçağa binerken bile kısıtlanmalarına yol açıyor.
3. Şirkete Verilen Mali Cezalar ve Kamulaştırma
Liushenyu Kömür Madeni gibi devasa kazaların yaşandığı işletmeler için cezalar sadece hapisle sınırlı kalmıyor:
-
Milyon Dolarlık Cezalar: Şirkete, kazanın büyüklüğüne göre 20 milyon Yuan (yaklaşık 2.7 milyon Dolar) ile 100 milyon Yuan arasında değişen devasa idari para cezaları kesiliyor.
-
Lisans İptali ve Kapatma: Madenin işletme ruhsatı tamamen iptal ediliyor. Genellikle bu tür büyük kazalardan sonra maden ocağı ya kalıcı olarak kapatılıyor ya da devlet eliyle kamulaştırılarak tamamen devlete ait büyük enerji konglomeratlarına (Shenhua Grubu gibi) devrediliyor.
4. Yerel Bürokratların ve Parti Sorumlularının Görevden Alınması
Çin'deki sistemin en dikkat çekici yanı, cezaların sadece maden sahibiyle sınırlı kalmamasıdır. Çin Komünist Partisi (ÇKP) disiplin komiteleri anında devreye girer:
-
Kazanın yaşandığı bölgedeki (Qinyuan ilçesi ve Changzhi şehri) belediye başkanları, parti sekreterleri ve yerel maden denetim müdürleri "siyasi ve idari denetim görevini yerine getirmedikleri" gerekçesiyle genellikle 24 saat içinde görevden alınır.
-
Eğer bu bürokratların maden şirketinden rüşvet aldığı veya denetimleri görmezden geldiği ortaya çıkarsa, rüşvet ve yolsuzluktan yargılanarak çok daha ağır hapis cezalarına çarptırılırlar.
Çin Medyasının "Sinyal" Analizi
Şu an Çin medyasında Başbakan Yardımcısı Zhang Guoqing'in sahaya gönderilmesi ve Xi Jinping'in bizzat "gizli riskleri kökten kazıyın" talimatı vermesi, Pekin'in bu kazayı bir ibretlik dava haline getireceğinin en net göstergesidir. Liushenyu madeninin sahiplerini, Çin yargı sisteminin en sert ve tavizsiz yüzü bekliyor.
