ABD yönetimi, aralarında Çin, Hindistan ve Avrupa Birliği'nin de bulunduğu 60 ülkeye yönelik yeni bir gümrük vergisi dalgası başlattı. "Zorla çalıştırma" gerekçesiyle uygulanan ve yüzde 10 ile 12.5 arasında değişen bu yeni tarifeler, küresel tedarik zincirinde deprem etkisi yaratırken, Türkiye'nin ihracat devleri ve Borsa İstanbul (BİST) şirketleri de bu durumdan etkilenecek.
ABD, küresel ticareti derinden sarsacak yeni bir korumacı adım attı. Başkan Donald Trump yönetiminin daha önce geçici olarak uygulamaya koyduğu küresel gümrük vergilerinin süresi dolarken, yerini çok daha kalıcı olan ve "zorla çalıştırma" (forced labor) incelemelerine dayanan yeni bir tarife duvarı aldı. 24 Temmuz 2026 Cuma günü itibarıyla yürürlüğe giren bu yeni vergi dalgası, dünya genelinde geniş bir yankı uyandırdı.
60 Ülke ve Çin Hedefte: Vergiler Neleri Kapsıyor?
Güney Çin Sabah Postası'nın (SCMP) ve ABD'li kaynakların aktardığına göre yeni düzenleme, ABD'nin toplam ithalatının yüzde 99'unu oluşturan tam 60 ticaret ortağını (50'den fazla ülkeyi) kapsıyor.
-
Vergi Oranları: Hedef alınan 60 ekonomiden gelen tüm ürünlere yüzde 10 veya yüzde 12.5 oranında "Bölüm 301" (Section 301) gümrük vergisi uygulanacak.
-
Hedefteki Devler: Bu ülkeler arasında Çin'in yanı sıra Hindistan ve Avrupa Birliği (AB) gibi dünyanın en büyük ekonomileri bulunuyor.
-
İstisnalar: Önceden belirlenmiş bazı muafiyetler, halihazırda Bölüm 232 (Section 232) kapsamında vergiye tabi olan ürünler ve ABD ile ayrı ikili ticaret anlaşmaları olan ülkeler bu ekstra tarifelerden muaf tutulacak.
Bu yeni 'zorla çalıştırma' gümrük vergileri, Trump yönetiminin daha önceki geniş kapsamlı tarifelerinin yerini alarak kalıcı bir yapı kurmayı hedefliyor.
Türkiye Bu 60 Ülkenin İçinde mi?
Evet. Karar doğrudan ABD'nin en büyük 60 ticaret ortağını ve ABD ithalatının %99'unu kapsadığı için, ülkeye önemli ölçüde ihracat yapan Türkiye de bu yeni vergi duvarına takılan ülkeler arasında yer alıyor. Türkiye'den ABD'ye ihraç edilen ürünler, eğer özel bir ikili anlaşma veya daha önceki Bölüm 232 istisnası altında değilse, bugünden itibaren yüzde 10 ile yüzde 12.5 arasında bir ek maliyetle ABD gümrüklerinden geçebilecek.
Türkiye'deki Hangi Sektörler ve BİST Şirketleri Etkilenecek?
ABD'nin bu geniş çaplı gümrük vergisi hamlesi, doğrudan ABD pazarına yüksek hacimli ihracat yapan Türk şirketlerinin kar marjlarını ve rekabet güçlerini zorlayacaktır. İşte Borsa İstanbul'da (BİST) işlem gören ve bu durumdan yakından etkilenebilecek başlıca sektörler ve şirketler:
1. Otomotiv, Yan Sanayi ve Lastik: ABD, Türk otomotiv yan sanayisi için kritik bir pazardır. Artan maliyetler, ABD'ye doğrudan veya dolaylı parça tedarik eden şirketleri zorlayabilir.
-
Kordsa (KORDS): Lastik güçlendirme teknolojilerinde bir dünya devi olan ve Amerika'da devasa üretim/pazar ağı bulunan Kordsa, tedarik zincirine binen bu ekstra tarifelerden maliyet ve fiyatlama baskısı açısından etkilenebilir.
-
Ford Otosan (FROTO) ve Tofaş (TOASO): Bu devlerin ana pazarı Avrupa olsa da, ABD'nin Avrupa Birliği'ne de (AB) vergi uygulaması, Avrupa'daki otomotiv üretimini yavaşlatabilir ve bu durum Türkiye'deki üreticilerin ihracat hızını dolaylı yoldan etkileyebilir.
2. Demir-Çelik, Cam ve Sanayi Ürünleri: ABD, uzun yıllardır çelik ithalatında Bölüm 232 vergileri uyguluyordu. Yeni düzenleme ile birlikte, halihazırda bu vergiye tabi olmayan diğer sanayi ve hammadde ürünleri yüzde 10-12.5 bandında yeni bir vergi yüküyle karşılaşacak.
-
Erdemir (EREGL) ve Kardemir (KRDMD): Demir-çelik sektörü küresel çapta daralırken, Çin ve Hindistan gibi devlerin ABD'ye mal satamaması global piyasada ürün bolluğuna ve fiyat düşüşlerine neden olabilir. Bu da BİST'in demir-çelik devlerini dolaylı olarak baskılayabilir.
-
Şişecam (SISE): Dünyanın en büyük cam üreticilerinden olan Şişecam, ABD pazarında kimyasallar, endüstriyel ve mimari camlar tarafında oldukça aktif. Yeni tarifeler, şirketin ihracat maliyetlerini artırabilir.
3. Tekstil ve Dayanıklı Tüketim (Beyaz Eşya): Türkiye, tekstil ve beyaz eşya üretiminde dünyanın önde gelen tedarikçilerinden biridir.
-
Vestel (VESTL) ve Arçelik (ARCLK): ABD pazarına yapılan direkt ihracatlar ile Avrupalı markalar (OEM) için yapılan üretimler, yüzde 12.5'luk ek gümrük vergisi nedeniyle Asyalı diğer üreticilere karşı fiyat rekabetinde zorluk yaşayabilir.
Uzman Notu: Yatırımcıların, BİST şirketlerinin bilançolarını incelerken "Kuzey Amerika'ya ihracat" oranlarına dikkat etmesi gereken yeni bir döneme giriyoruz. ABD'nin devreye aldığı bu yeni ticaret duvarı, kâr marjlarını daraltacak olsa da, ürün bazlı muafiyet koparabilen şirketler rakiplerinden pozitif ayrışacaktır.
