Orta Doğu, 17 Haziran’da imzalanan ateşkes mutabakatının (MoU) tamamen çökmesiyle birlikte son yılların en şiddetli ve doğrudan askeri çatışma dalgasına sahne oluyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik 24 saatlik ültimatomunun reddedilmesinin ardından, Hürmüz Boğazı yeniden süresiz olarak ticari gemilere kapatıldı. Bölgeden gelen son raporlar, çatışmaların sadece karşılıklı hava saldırılarıyla sınırlı kalmadığını, doğrudan bölgesel askeri üsleri hedef alan topyekre bir savaşa dönüştüğünü gösteriyor.
İşte küresel enerji piyasalarını ve jeopolitik dengeleri sarsan tarihi tırmanışın tüm detayları:
Gerilimi Tırmandıran Kıvılcım: Trump'ın Ültimatomu ve Gemi Baskınları
Kriz, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a, Hürmüz Boğazı'ndaki kontrolünden vazgeçmesi ve Umman tarafındaki gemi geçişlerine yönelik saldırılar nedeniyle özür dilemesi yönünde ağır şartlar içeren 24 saatlik bir ültimatom vermesiyle başladı. İran bu ültimatomu resmi bir yanıt vermeye dahi değer görmeyerek doğrudan reddetti.
Hemen ardından İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC), Hürmüz Boğazı'nı "ikinci bir emre kadar" kapatma kararı aldı. Kararın gerekçesi olarak, ABD'nin gemileri "yasa dışı güney rotalarından" geçirmeye çalışarak bölgeye müdahale etmesi gösterildi. Kapatma ilanından kısa bir süre sonra, Umman açıklarında Kıbrıs bandıralı M/V GFS Galaxy adlı ticari konteyner gemisi İran seyir füzeleriyle vurularak ağır hasar aldı. İlerleyen saatlerde Devrim Muhafızları, boğazda ikinci bir ticari geminin daha durdurularak etkisiz hale getirildiğini duyurdu.
Karşılıklı Ağır Darbeler: 140'tan Fazla Hedef Vuruldu
ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), ticari gemilere yapılan saldırılara jet hızıyla yanıt vererek İran’a yönelik son dönemin en yoğun bombardımanını başlattı. Cumartesi gecesi düzenlenen operasyonlarda İran genelinde 140’tan fazla askeri hedef vuruldu. Böylece son üç günde vurulan nokta sayısı 300'ü aşmış durumda.
ABD Saldırılarının Hedefleri:
-
İran'ın güney kıyısındaki Buşehr eyaletinde (nükleer santral yakınındaki sivil ve askeri altyapı dahil) 5 kritik şehir.
-
Kıyı gözetleme istasyonları, füze ve insansız hava aracı (İHA) fırlatma rampaları.
-
Devrim Muhafızları'na ait mühimmat depoları ve denizcilik kabiliyetleri.
Bu saldırılara Kuveyt ve Bahreyn'in de aktif destek vermesi, Körfez ülkelerinin İran'ın boğaz üzerindeki hakimiyetine karşı ABD safında radikal bir risk almaktan çekinmediğini ortaya koydu.
İran’ın Bölgesel Karşı Saldırı Modeli
İran, ABD saldırılarına sadece savunma yaparak değil, Orta Doğu'daki tüm Amerikan askeri varlığını hedef alan geniş çaplı füze ve İHA yağmuruyla karşılık verdi. Devrim Muhafızları üç aşamalı bir intikam operasyonu yürüttüklerini açıkladı:
| Hedeflenen Ülke / Bölge | Vurulan Stratejik Nokta | Operasyonun Amacı |
| Katar | Al Udeid Hava Üssü | ABD komuta kontrol merkezi ve savaş uçağı bakım hangarları imha edildi. |
| Umman | Duqm Limanı | ABD Donanması'na ait lojistik destek ve uçak gemisi yakıt ikmal platformları vuruldu. |
| Kuveyt & Ürdün | ABD Radar ve Lojistik Merkezleri | ABD'nin bölgesel hava savunma ve erken uyarı ağı hedef alındı. |
| Birleşik Arap Emirlikleri | Hava Sahası Geçiş Hatları | BAE hava savunma sistemleri çok sayıda füze ve İHA ihlalini engelledi. |
İran meclis başkanı Muhammed Bakır Kalibaf yaptığı açıklamada, "Tek taraflı anlaşmalar dönemi kapandı. ABD ya sözünü tutacak ya da bedelini ödeyecek" diyerek geri adım atmayacaklarının sinyalini verdi. Ayrıca İran'ın yeni dini lideri Mücteba Hamaney, babasının intikamını ne pahasına olursa olsun alacaklarını yineledi.
Küresel Enerji Piyasalarında Deprem ve Irak Başbakanı'nın Kritik Washington Ziyareti
Dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) arzının yaklaşık yüzde 20'sinin ($20\%$) geçtiği Hürmüz Boğazı'nın tamamen bloke edilmesi, küresel piyasaları yeniden alarm durumuna geçirdi.
Yılın başlarında varil başına $120 seviyelerini gören, ancak Haziran ayındaki geçici ateşkesle $75 dolaylarına gerileyen Brent ve WTI petrol fiyatları, boğazın kapanma haberiyle birlikte hızla yukarı yönlü tırmanışa geçti. Bu durum, özellikle Kasım ayında kongre seçimlerine hazırlanan Donald Trump yönetimi için ciddi bir iç siyasi risk ve enflasyon baskısı anlamına geliyor.
Irak'tan Ezber Bozan Hamle
Körfez'deki bu kaosun tam ortasında, hayati bir diplomatik hamle de Irak'tan geldi. Irak Başbakanı Ali el-Zeydi liderliğindeki üst düzey resmi bir delegasyon, resmi davet üzerine Pazartesi günü (yarın) Washington'a gidiyor.
Irak Hükümet Sözcüsü Haydar el-Abudi tarafından yapılan açıklamada, ziyaret kapsamında petrol ve doğalgaz sektöründe devasa anlaşmaların imzalanacağı duyuruldu. Irak, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla oluşacak küresel arz açığını kapatmak amacıyla ABD'li dev enerji şirketlerini ülkeye davet ederek petrol üretim kapasitesini maksimuma çıkarmayı hedefliyor. Bu hamle, Irak'ın hem kendi ekonomisini güvenceye alma hem de batılı devletlerin enerji krizine alternatif sunma stratejisi olarak yorumlanıyor.
Analiz: Yeni Bir Bölgesel Savaşın Eşiğindeyiz
Uzmanlar, yaşanan bu son gelişmeleri "basit bir misilleme döngüsü" olarak görmüyor. ABD ve İran, doğrudan birbirlerinin egemenlik alanlarını ve stratejik ana üslerini (Al Udeid ve Duqm gibi) hedef alarak resmi bir savaş durumuna geçmiş durumda. İran'ın ekonomik yaptırımlara karşı 47 yıldır bağışıklık kazanmış askeri yapısı, Trump yönetiminin "ekonomik çökertme" stratejisinin sahada karşılık bulmasını zorlaştırıyor. Önümüzdeki günlerde Hürmüz Boğazı'ndaki tıkanıklığın çözülememesi, küresel bir resesyonu tetikleyebileceği gibi Orta Doğu'daki Amerikan askeri varlığının geleceğini de tamamen değiştirebilir.
