Küresel piyasaların ve Orta Doğu'nun kilitlendiği ABD-İran barış görüşmelerinde sona yaklaşılırken, sahadan gelen sıcak müdahale haberleri süreci gölgeliyor. Diplomatik kanallarda "anlaşma hiç bu kadar yakın olmamıştı" mesajları verilirken, askeri cephede sular durulmuyor.
Masadaki Anlaşma: "İslamabad Mutabakatı"
Pakistan'ın arabuluculuğunda yürütülen ve son aşamaya gelen müzakerelerde tarihi bir mutabakat zaptı üzerinde büyük ölçüde uzlaşıldığı bildiriliyor. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif'in "Nihai, üzerinde mutabık kalınan bir metne ulaşıldı" açıklaması, diplomasi trafiğinin hızlandığını kanıtlıyor.
Basına sızan ve taraflarca kısmen doğrulanan anlaşmanın ana hatları şunları içeriyor:
-
Hürmüz Boğazı'nın Açılması: Dünyanın enerji şahdamarı olan Hürmüz Boğazı'ndaki fiili ablukanın kaldırılarak uluslararası ticari geçişlerin güvence altına alınması.
-
Nükleer Programın Tasfiyesi: İran'ın nükleer programının kademeli olarak sökülmesi ve zenginleştirilmiş uranyum stoklarının seyreltilmesi veya ülke dışına çıkarılması.
-
Yaptırımların Hafifletilmesi: ABD'nin deniz ablukasını kaldırması ve İran'ın dondurulmuş milyarlarca dolarlık varlığının performansa dayalı olarak serbest bırakılması.
-
Lübnan ve Bölgesel Güvenlik: Lübnan'daki çatışmaların sona ermesini ve İran'ın bölgedeki vekil güçlere fon akışını kesmesini içeren geniş çaplı bir güvenlik taahhüdü.
ABD'li yetkililer, anlaşmanın önümüzdeki günlerde (muhtemelen Cenevre'de) imzalanma ihtimalini %80-85 seviyesinde görüyor.
Sahadaki Gerilim: CENTCOM'dan İHA Müdahalesi
Müzakere masasında esen iyimser rüzgarlara rağmen, Hürmüz Boğazı'nda askeri hareketlilik zirve yapmış durumda.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), bölgeden geçiş yapan ticari gemileri vurmaya çalışan İran'a ait çok sayıda tek yönlü (kamikaze) insansız hava aracını son saatlerde düşürdüklerini duyurdu. ABD Başkanı Donald Trump ise sosyal medya üzerinden sert bir mesaj yayınlayarak, bu eylemlerin "tamamen kabul edilemez" olduğunu ve Tahran'ın kendisine acilen çeki düzen vermesi gerektiğini ifade etti.
Eş zamanlı olarak, İran'ın Sirik limanı ve Keşm Adası çevresinde patlama sesleri raporlandı. Yerel kaynaklar, bu durumun Devrim Muhafızları'nın izinsiz geçiş yapmaya çalışan gemilere açtığı uyarı ateşinden kaynaklandığını belirtiyor.
Piyasaların Tepkisi: Petrol Düşüşte
Masadaki barış ihtimali ile sahadaki çatışma riski, küresel ekonomiyi doğrudan şekillendiriyor:
-
Hürmüz Boğazı'nın tekrar güvenli ticarete açılacağı ve enerji akışının normalleşeceği beklentisiyle Brent petrol fiyatları %3'ün üzerinde sert bir düşüş yaşayarak son iki ayın en düşük seviyelerine geriledi.
-
Barış ihtimalinin güçlenmesi, küresel borsalarda alıcılı ve pozitif bir hava yarattı.
Özetle; Washington ve Tahran, diplomatik olarak tarihi bir çözümün eşiğinde dursa da, Hürmüz Boğazı'ndaki bu son İHA krizi taraflar arasındaki derin güvensizliğin sahada hala ne kadar aktif olduğunu gösteriyor. İmzalar atılana kadar bölgedeki diken üstü bekleyiş sürecek.
