ABD ve İran Arasında Tarihi 'Dört Aşamalı' Çözüm Planı: Savaş Bitiyor, Hürmüz Boğazı Açılıyor mu?

Ortadoğu'da aylardır süren ve küresel enerji piyasalarını sarsan savaşta sona yaklaşılıyor. İran basını, ABD'nin savaşı bitirmek ve Hürmüz Boğazı'nı yeniden ticarete açmak için sunduğu dört aşamalı planın detaylarını paylaştı. ABD Başkanı Donald Trump anlaşmanın "büyük ölçüde müzakere edildiğini" duyururken, piyasalarda gözler Pakistan arabuluculuğunda yürütülen görüşmelerin nihai sonucuna çevrildi.

İran merkezli Fars Haber Ajansı ve İranlı müzakere heyeti üyesi Saeed Ajorlou'nun aktardığı bilgilere göre ABD ve İran, şiddetli çatışmaları sona erdirmek ve Hürmüz Boğazı'ndaki küresel petrol akışını yeniden başlatmak için çok aşamalı bir yol haritası üzerinde prensipte anlaştı.

Dört Aşamalı Barış Planının Detayları

Sızdırılan plan, krizin askeri, ekonomik ve nükleer boyutlarını kademeli olarak çözmeyi hedefliyor:

• Birinci Aşama (Acil Ateşkes): İki taraf arasındaki tüm askeri eylemlerin derhal durdurulması ve geçici ateşkesin tam anlamıyla sağlanması.

• İkinci Aşama (Hürmüz Boğazı ve Ekonomik Gevşeme): Hürmüz Boğazı'nın uluslararası ticarete yeniden açılması. Buna karşılık ABD Donanması'nın ablukayı kaldırması, İran'a yönelik petrol yaptırımlarının hafifletilmesi ve dondurulmuş İran finansal varlıklarının serbest bırakılması.

• Üçüncü Aşama (Nükleer Müzakereler): İran'ın nükleer programına yönelik kısıtlamaların belirlenmesi. Yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoklarının akıbeti gibi en zorlu meseleler, ilk anlaşma sağlandıktan sonra bu aşamada masaya yatırılacak.

• Dördüncü Aşama (Bölgesel İstikrar): Lübnan, Irak ve Yemen'i de içine alan geniş çaplı bölgesel de-eskalasyonun (gerilimin düşürülmesi) sağlanması ve nihai kalıcı barış anlaşmasının imzalanması.

Güncel Gelişmeler: ABD İyimser, İran Temkinli

Pakistan'ın arabuluculuğunda yürütülen diplomasi trafiği son günlerde iyice hız kazandı. ABD Başkanı Donald Trump, Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı'nın açılmasını da içeren teklifin "büyük ölçüde müzakere edildiğini ancak son rötüşların kaldığını" belirtti. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise "Önümüzdeki birkaç saat içinde dünyanın güzel haberler alabileceğini düşünüyorum" diyerek iyimser bir tablo çizdi.

Ancak Tahran cephesinden gelen açıklamalar, anlaşmanın henüz masada tam anlamıyla bitmediğini gösteriyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Washington ile bir "yakınlaşma eğilimi" olduğunu kabul etse de, "Bu durum önemli konularda nihai anlaşmaya vardığımız anlamına gelmiyor" uyarısında bulundu. Çerçeve anlaşmasının ardından nihai detayların 30 ila 60 günlük bir takvimde netleşmesi bekleniyor. Öte yandan İran cephesi, ABD'nin olası bir yeni askeri hamlesine karşı uyarılarda bulunarak ordunun her türlü senaryoya hazırlıklı olduğunu vurguluyor.

Küresel Enerji Piyasalarına Etkisi

Hürmüz Boğazı'nın İran tarafından aylardır abluka altında tutulması, küresel petrol sevkiyatına büyük darbe vurmuştu. Orta Doğu'daki çatışmaların yeniden alevlenebileceği endişesiyle kısa süre önce son iki haftanın en yüksek seviyesine çıkan WTI (Batı Teksas) ham petrol fiyatları, ABD-İran anlaşmasına dair umutların yeşermesiyle yön arayışında. Anlaşmanın resmen imzalanması ve boğazın sivil ticari trafiğe açılması durumunda, küresel enerji piyasalarında ciddi bir rahatlama ve fiyatlarda geri çekilme bekleniyor.

Gözler şimdi, nükleer pürüzlerin aşılıp aşılamayacağı ve sağlanan bu geçici mutabakatın kalıcı bir barışa dönüşüp dönüşmeyeceği sorusunun yanıtı için İslamabad'da gerçekleştirilmesi planlanan bir sonraki müzakere turunda.